Dat is vooral interessant als je tevreden bent over je schakelmateriaal. Misschien heb je Gira, JUNG, Berker, Busch-Jaeger of Niko aan de muur en wil je met die stijl verder. Dan wil je niet overal losse smart home-knoppen tussen zetten die niet bij de rest passen. Je wilt slimme techniek, maar wel netjes weggewerkt. Dat kan door het basiselement te vervangen door een slim exemplaar waarbij je dezelfde stijl behoudt, of door een actor achter je bestaande schakelaar of pulsdrukker te zetten waarbij je dezelfde afdekking behoudt. De functie van het basiselement kan dan met de mobiele telefoon worden bediend, zonder dat er iets aan het uiterlijk verandert.
In dit blog kijken we naar die tussenstap: slimmer dan een losse stekker, maar nog niet meteen een compleet professioneel domoticasysteem.
Wat bedoelen we met retrofit smart home?
Retrofit betekent: iets slimmer maken binnen de bestaande situatie. Dus zonder nieuwe leidingen te frezen of de hele elektrische installatie opnieuw op te bouwen. Bij smart home gaat het dan vaak om kleine modules, actoren of dimmers die achter een bestaande schakelaar worden geplaatst of in een bestaande inbouwdoos passen.
Soms blijft de bestaande wip gewoon werken. Soms vervang je het basiselement achter de wip. En soms gebruik je een draadloze bediening op een plek waar nog geen schakelaar zat. Het doel is steeds hetzelfde: meer gemak, zonder dat de wand eruit hoeft te zien als een verzameling losse gadgets.
Wil je werken aan 230V-installaties? Doe dat alleen als je weet wat je doet. Schakel de groep uit, controleer met een spanningszoeker of er echt geen spanning meer op je werkplek staat. Twijfel je, laat het dan door een vakman doen.
Retrofitting met inzetmodules of actoren
Je eigen schakelmateriaal wordt behouden, maar bediening kan nu ook smart.
1. Bestaande situatie
De schakelaar op de muur bedien je door erop te drukken, zoals je al jaren gewend bent.
2. Slimme module erachter
In de inbouwdoos komt een slimme actor of dimmermodule achter de schakelaar.
3. Ook bedienen via app
Daarna kun je de verlichting bedienen met de schakelaar én via de app.
Plejd: sterk in slimme verlichting
Plejd is vooral interessant voor slimme lichtsturing. Het systeem werkt met compacte producten die worden geïnstalleerd zoals traditionele componenten, maar extra slimme functies toevoegen. De bediening loopt via Bluetooth mesh, waardoor apparaten onderling kunnen communiceren.
Plejd past goed bij klussen waarbij verlichting centraal staat: dimmen, schakelen, scènes en tijdschema's. Het voelt minder als een losse gadget en meer als een installateursoplossing die netjes in de elektrische installatie wordt opgenomen.
Kies Plejd vooral als je verlichting slimmer wilt maken en een betrouwbaar, strak systeem zoekt zonder meteen een volledige KNX-installatie te bouwen.
Belangrijk: systemen met actoren die achter de schakelaar worden geplaatst vereisen inbouwdozen van minimaal 5 cm diep.
Eltako: veel keuze in actoren en dimmers
Eltako is misschien minder bekend als designmerk, maar in de installatiewereld kom je het vaak tegen bij relais, dimactoren, draadloze actoren en slimme modules. Het merk is vooral interessant als je gericht een bestaande schakeling wilt automatiseren of dimmen.
In plaats van één strak consumentenplatform biedt Eltako vooral veel technische bouwstenen. Denk aan dimactoren, schakelactoren en modules die met draadloze bediening via wifi, Matter of EnOcean-zenders kunnen samenwerken. Daardoor past Eltako goed bij situaties waarin je bestaande installatie slimmer wilt maken, maar wel precies wilt kiezen welke actor of dimmer technisch past.
Let bij Eltako extra goed op het type module, de belasting, de manier van aansturen en de benodigde bediening of gateway. Het is een krachtig systeem, maar vraagt meestal iets meer technische selectie dan een simpele slimme stekker.
Belangrijk: systemen met actoren die achter de schakelaar worden geplaatst vereisen inbouwdozen van minimaal 5 cm diep.
Extra schakelaar zonder kabel: EnOcean
Soms wil je niet de bestaande schakelaar slimmer maken, maar juist een extra schakelaar toevoegen op een plek waar geen bedrading zit. Dan kan EnOcean een handige oplossing zijn. Een EnOcean-wandzender werkt draadloos en batterijloos. Je kunt hem vaak schroeven of plakken op een vlakke ondergrond.
Bij merken zoals Gira zijn EnOcean-wandzenders verkrijgbaar in het bekende schakelmateriaaldesign. Zo kun je een extra bedienpunt maken dat er niet uitziet als een los afstandsbedieninkje, maar gewoon past bij de rest van het schakelmateriaal.
Let wel op: een EnOcean-zender doet niets in zijn eentje. Er moet altijd een geschikte EnOcean-ontvanger, actor of gateway zijn die het signaal begrijpt. In een KNX-installatie loopt dat bijvoorbeeld via een KNX/EnOcean-gateway.
Gira System 3000: slimme functies binnen Gira
Gira System 3000 is een mooie route als je binnen Gira wilt blijven. Het systeem richt zich op functies zoals schakelen, dimmen, jaloeziebediening en temperatuurregeling. Afhankelijk van de gekozen opzet kun je bediening aan de wand combineren met appbediening en slimme functies.
Het grote voordeel is dat je niet meteen naar een volledig domoticasysteem hoeft. Je kunt bepaalde functies slimmer maken, terwijl het schakelmateriaal netjes in de Gira wereld blijft passen.
Dat maakt System 3000 vooral logisch bij renovatie, uitbreiding of vervanging van bestaande bediening.
JUNG HOME: slim binnen het JUNG systeem
JUNG HOME is bedoeld om woningen slimmer te maken zonder server, zonder internet en zonder grote breekwerkzaamheden. De apparaten zijn verbonden via Bluetooth SIG Mesh. Denk aan functies voor verlichting, zonwering en temperatuurregeling.
Dit is vooral interessant als je JUNG schakelmateriaal mooi vindt of al gebruikt. Je houdt dan de uitstraling van de serie, maar voegt slimme functies toe achter of in de bediening.
JUNG HOME is dus geen losse slimme stekkeroplossing, maar een manier om het schakelmateriaal zelf slimmer te maken.
eNet: alleen nog met een voorbehoud
eNet is een draadloos systeem dat onder andere in de wereld van Gira en JUNG een rol heeft gespeeld. Voor nieuwe keuzes moet je hier voorzichtig mee zijn. De eNet SMART HOME Server wordt eind 2026 beëindigd. Bestaande systemen kunnen nog blijven werken en de app blijft volgens eNet beschikbaar tot eind 2037, mits de juiste serverupdate is geïnstalleerd.
Voor bestaande installaties kan eNet dus nog relevant zijn. Voor een nieuw smart home-project zou dit niet meer de eerste keuze moeten zijn.
Welke oplossing past bij jou?
Elke smart home-oplossing heeft eigen sterke punten.
| OPLOSSING ▼ | GESCHIKT VOOR ▼ | STERKSTE PUNT ▼ |
|---|---|---|
| Plejd / Eltako | Slimme verlichting / diepe inbouwdozen | Compact en vooral interessant rond lichtsturing |
| Eltako draadloze actoren | Slim schakelen en dimmen in bestaande installaties | Veel actoren en dimmers voor diverse protocollen |
| EnOcean wandzender | Extra draadloze bediening zonder kabel of batterij | Draadloos, batterijloos en in de merkstijl |
| Gira System 3000 | Gira installaties en renovatie | Past binnen Gira design. Niet hetzelfde als KNX |
| JUNG HOME | JUNG schakelmateriaal slim maken | Past binnen het JUNG ecosysteem |
| eNet Gira/JUNG | Uitsluitend bestaande eNet-installaties | eNet-server stopt. Niet langer logisch als startpunt. |
Maar voordat je iets bestelt: past het technisch?
Dit is niet het spannendste deel van je nieuwe smart home, maar wel het deel waar veel fouten worden voorkomen.
| CHECKPUNT ▼ | WAAR LET JE OP? ▼ | WAAROM BELANGRIJK? ▼ |
|---|---|---|
| Nuldraad | Is er een nuldraad aanwezig in de inbouwdoos? | Sommige slimme modules en dimactoren hebben een nuldraad nodig om goed te werken. |
| Diepte | Is de inbouwdoos diep genoeg voor module, bedrading en schakelaar? | In een ondiepe doos wordt het snel krap. Dan past de schakelaar soms niet samen met de actor die erachter komt. |
| Ledverlichting | Is de module of dimmer geschikt voor jouw ledlampen? | Niet elke dimmer werkt goed met elke ledlamp. Let op knipperen, brommen en minimale belasting. |
| Schakelen of dimmen | Wil je alleen aan/uit schakelen of ook de lichtsterkte regelen? | Dat bepaalt of je een schakelactor, dimactor of slimme dimmer nodig hebt. |
| App-bediening | Wil je bedienen via app, tijdschema's, scènes of eventueel spraakbediening? | Niet elk systeem biedt dezelfde slimme functies. Kies dus niet alleen op de module, maar ook op de bediening. |
Conclusie: netjes slim maken begint bij de schakelaar
Wil je bestaande schakelaars behouden, dan is een slimme inbouwoplossing vaak mooier dan losse slimme lampen of stekkers. Je houdt de bediening aan de wand logisch en je woning blijft er rustig uitzien. Bovendien heb je niet voor elke lamp van een ander merk een andere app nodig. Dat is wel zo prettig.
De juiste keuze hangt vooral af van je bestaande installatie. Kijk naar nuldraad, inbouwdiepte, dimbaarheid, type schakeling en het merk schakelmateriaal dat je wilt gebruiken. Dan voorkom je dat je een slimme oplossing koopt die technisch net niet past.
